ברית און חידוש

די ברית איז אפֿשר אײנס פֿון די שטאַרקסטע װערטער פֿאַר אַכט.

די ברית װערט געמאַכט אױפֿן אַכטן טאָג.

די ברית גײט איבער אַ געװײנטלעכן שכליותדיקן אױסטױש.

אַ קאָנטראַקט קען מען אױפֿלײזן װען די תנאים הערן אױף צו נוצן די צדדים.

די ברית בינדט אױפֿן שטח פֿון דער אידענטיטעט.

זי בלײַבט באַשטײן אין מצבֿים װאָס די באַטײליקטע האָבן ניט געקענט פֿאָרױסזען.

דאָס איז אַ למעלה מן הטבע װאָס קומט אַרײַן אין אַ מענטשלעכער באַציִונג.

די משיחישע װעלט איז דעריבער אַ װעלט פֿון ברית.

ישראל און דער אױבערשטער.

מענטשן אײנער מיטן אַנדערן.

די מענטשהײט מיט דער בריאה.

די צוקונפֿט קומט ניט אַרױס פֿון אַן אָן־אַ־שיעור געשעפֿטלעכן חשבון.

עפּעס טיפֿערס האַלט.

די אײביקע אײגנשאַפֿט פֿון אַכט איז דאָ באַזונדערס קלאָר.

די ברית איז ניט קײן צײַטװײַליקער רוחניותדיקער שטימונג.

זי איז אײַנגעקריצט.

געטראָגן.

געירשנט.

דער גוף בײַט זיך.

די היסטאָריע בײַט זיך.

אימפּעריעס בײַטן זיך.

די ברית בלײַבט.

אַכט באַצײכנט דעריבער אַן איבערשטײַגונג װאָס איז געװאָרן דױערהאַפֿטיק.

דאָס איז קריטיש.

אַ מיסטישע דערפֿאַרונג קען זיך פֿילן אין־סופֿדיק און פֿאַרשװינדן ביז אין דער פֿרי.

דאָס איז נאָך ניט דער אַכטער.

דער אַכטער װערט אַ ברית.

ער בלײַבט.

דער ייִדישער זיכּרון היט ניט בלױז אָפּ דאָס פֿאַרגאַנגענע.

ער מאַכט דאָס פֿאַרגאַנגענע קעגנװאַרטיק.

אין יעדן דור.

מצרים געשעט װידער אין דער ריטואַלער הכרה.

סיני װערט פֿאַראַן.

שבת געדענקט די בריאה און יציאת מצרים.

דער זיכּרון קלאַפּט צונױף די געװײנטלעכע צײַט־װײַטקײט.

אױך דאָס גרײט צו די הכרה צום אז װאָס קען אָנרירן פֿאַרגאַנגענהײט און צוקונפֿט.

אַכט איז אַן אײביקײט װאָס קומט אַרײַן אין דער צײַט.

דער ייִדישער זיכּרון איז אײנע פֿון אירע פּרוּװן.

דאָ קומט אַרױס אַ נײַער געדאַנק.

אױב מיר געדענקען די פֿאַר אונדז, גיט אױך די צוקונפֿט אונדז אַ טײַטש.

אַ דור קען ניט װיסן װעלכע פֿון זײַנע מעשים װעלן װערן גרונטיק פֿאַר די קומענדיקע.

דער זיבעטער דור פֿלאַנצט זאַכן װעמענס װיכטיקײט קען פֿולשטענדיק געזען װערן ערשט פֿונעם אַכטן.

אַ שליח עפֿנט אַ קלײן צענטער.

אַ קינד לערנט אלף־בית.

אַ ספֿר װערט איבערגעזעצט.

אַן אײנזאַמער ייִד לײגט תפֿילין.

אַ װעבזײַט מאַכט תורה צוטריטלעך.

אַ מעשה זעט אױס װינציק.

פֿון דער צוקונפֿט קען מען עס פֿאַרשטײן װי אַ בױען פֿון כלים.

דער אַכטער געדענקט צוריק.

די גאולה באַלײַכט אַ פֿאַרבאָרגענע מי.

אױסלײזן די היסטאָריע מײנט ניט דעקלאַרירן אַז יעדע געשעעניש איז גוט.

די תורה בעט דאָס קײן מאָל ניט.

דאָס בײזע איז בײז.

דאָס לײַדן איז אַ לײַדן.

אָבער די גאולה לאָזט ניט דעם בײזן פֿאַרמאָגן דעם לעצטן פּירוש.

אַ צעשטערטע װעלט קען איבערגעבױט װערן.

אַ פֿאַרבאָרגענע מצװה קען טראָגן פֿרוכט דורות שפּעטער.

אַ לערנונג אָפּגעהיט אונטער רדיפֿות קען באַלײַכטן מיליאָנען.

דער אַכטער אַנטפּלעקט אַן המשכיות דאָרט װוּ דאָס אױג האָט געזען בלױז אַ ריס.

דאָס איז ניט קײן סענטימענטאַלקײט.

דאָס איז אַ ברית.

דער פֿיזישער גלות איז אײן מימד.

דער מעטאַפֿיזישער גלות איז דער מצבֿ אין װעלכן די בריאה דערפֿאַרט זיך אָפּגעשײדט פֿונעם מקור.

אַ מענטש קען װױנען אין ירושלים און נאָך אַלץ דערפֿאַרן אַ מעטאַפֿיזישן גלות.

אַן אַנדערער קען זײַן פֿיזיש װײַט און לעבן מיט אַ שטאַרקער געטלעכער באַװוּסטזיניקײט.

די לעצטע גאולה הײלט בײדע.

ישראל װערט פֿיזיש צונױפֿגעזאַמלט.

די װעלט װערט אָנטאָלאָגיש צונױפֿגעזאַמלט.

די זאַכן קערן זיך אום צו אַ פֿאַרהעלטעניש מיטן שורש.

דער אַכטער איז ניט בלױז אַ געאָגראַפֿישע אומקער.

עס איז די מציאות װאָס װערט געדענקט װי באַשאַפֿן.

אין ירושלים ליגט דאָס װאָרט שלם.

גאַנצקײט.

די שטאָט אין װעלכער מלוכה און מקדש באַגעגענען זיך װערט אַ פּאַסיק ערדיש אָרט פֿאַרן אַכטן.

מלכות.

דירה.

מקדש.

תורה.

אומות װאָס גײען אַרױף.

אַ גשמיותדיקע געאָגראַפֿיע װאָס טראָגט אַ מעטאַפֿיזישע תכלית.

װידער דער דפֿוס.

דאָס העכערע שאַפֿט ניט אָפּ דעם אָרט.

עס קלײַבט אױס אַן אָרט.

דער אין־סוף װערט אַנטפּלעקט דורך אַ שטאָט.

דרײַ און אַכט זײַנען פֿאַרשײדענע סימבאָלן, און דאָך באַגעגענען זײ זיך אינעם לעצטן מקדש.

דער דריטער שטעלט אױף אַ שטענדיקײט העכער פֿון די צװײ חורבנות.

אַכט באַצײכנט אַ סדר העכער פֿון דער מחזורדיקער שלמות.

בײדע קלינגען דעריבער מיט אַן אומאומקערלעכקײט.

דער צוקונפֿטיקער מקדש איז ניט בלױז נאָך אַ מקדש אין דער רײ.

זײַן בלײַבן בײַט דעם טײַטש פֿון "מקדש".

אַזױ אױך בײַט די לעצטע גאולה דעם טײַטש פֿון "גאולה".

קײן אומקער צו גלות נאָך איר.

דאָס ראָד עפֿנט זיך.

מען מוז אונטערשײדן ימות המשיח פֿון שפּעטערדיקע עסכאַטאָלאָגישע מדרגות.

די ייִדישע מקורות האַלטן אין זיך פֿאַרשײדענע האָריזאָנטן.

משיח.

תחית המתים.

עולם הבא.

פֿאַרשײדענע טעקסטן טאָנען פֿאַרשײדענע מבנים.

מען טאָר ניט ניצן אַכט אָן אָפּגעהיטנקײט צו פֿלאַכן זײ אין אײנעם.

אָבער װי אַ סימבאָלישער שליסל העלפֿט אַכט דערקענען אַ בשותפֿותדיקע באַװעגונג.

אַ באַגרענעצטע בריאה װאָס װערט פֿעיִק צו אַ גילוי װאָס איז פֿריִער געװען העכער פֿון איר מאָס.

די פּינקטלעכע עסכאַטאָלאָגישע רײ בלײַבט אַ זאַך פֿאַר אַ מקור־ספּעציפֿישער פּינקטלעכקײט.

די רוחניותדיקע אַרכיטעקטור בלײַבט באַלײַכטנדיק.

אַ לעצטע גאולה מוז זײַן קאַטעגאָריש אַנדערש פֿון פֿריִערדיקע גאולות.

מצרים האָט זיך געענדיקט.

בבל האָט זיך געענדיקט.

אָבער דער גלות איז זיך אומגעקערט אין אַנדערע פֿאָרמען.

די לעצטע גאולה איז אַ לעצטע.

דאָס איז אַכט.

אױב זיבן איז אַ מחזור, קען מען די לעצטע גאולה ניט דערקלערן בלױז װי נאָך אַ פּאָזיטיװע קער אין דער זעלבער שװינגונג.

עפּעס אינעם פֿאַרהעלטעניש צװישן דער געטלעכער נוכחות און דעם װעלטלעכן כלי מוז װערן רײַף העכער פֿון די פֿריִערדיקע סדרים.

די ברית װערט זעעװדיק דױערהאַפֿטיק.

די דירה װערט פֿעסט.

דאָס פֿײַער קומט ניט בלױז צו גאַסט.

עס װױנט.

שטעל זיך פֿאָר די היסטאָריע װי אַ ברכה.

דער אױבערשטער רעדט די בריאה.

די תורה קומט אַרײַן אין דער בריאה.

די השגחה פֿירט.

ישראל טראָגט אַ ברית.

דורות נעמען אױף.

װאָס איז די ריכטיקע לעצטע ענטפֿער?

אמן.

דער אמן ברענגט ניט אַרױס די ברכה.

ער נעמט אױף און באַשטעטיקט.

און דאָך שרײַבן חז"ל צו אַ געװאַלדיקן כוח דעם װאָס ענטפֿערט אמן.

פֿאַר װאָס?

װײַל דער ענטפֿער פֿאַרענדיקט די פֿאַרבינדונג.

דער אַכטער איז דער אמן פֿון דער בריאה.

דער אױבערשטער זאָגט.

די בריאה ענטפֿערט.

ישראל װײַזט שױן פֿאָרױס דעם דאָזיקן ענטפֿער בײַ סיני.

נעשה ונשמע.

דאָס אױפֿנעמען פֿון דער תורה ברענגט ניט אַרױס קײן פּאַסיװע מענטשהײט.

עס שאַפֿט אַ ברית־אײגנשטענדיקײט.

דער מקבל פֿאַרפֿליכט זיך.

טוט.

און דעמאָלט הערט ער טיפֿער.

דער אַכטער מאַכט דעם דפֿוס אוניװערסאַל.

די װעלט נעמט ניט בלױז אױף אַ געטלעכע תכלית.

זי לעבט זיך אַרײַן אין איר און דערמיט פֿאַרשטײט זי.

דאָס טאָן װערט אַ װיסן.

מלכות װערט דעת.

דער מעשה איז דער עיקר.

פֿאַר װאָס?

װײַל דער מעשה דערגרײכט די נידעריקסטע מדרגה.

די מחשבה בלײַבט אינעװײניק.

דער דיבור באַװעגט זיך אַרױס.

די מעשה בײַט דעם חומר.

דירה בתחתונים דערגרײכט דעריבער איר שפּיץ דורך אַ מעשה.

דער אַכטער, כאָטש ער איז פֿאַרבונדן מיט איבערשטײַגונג, מוז פֿאַרשטאַרקן די מעשה.

דאָס איז װידער דער פּאַראַדאָקס.

װאָס העכער דער גילוי, אַלץ נידעריקער מוז ער דערגרײכן.

אַ משיח־הכרה װאָס ברענגט אַרױס װײניקער מצוות באַװעגט זיך אין דער פֿאַלשער ריכטונג.

דער אַכטער הײליקט די האַנט.

די קבלה שטעלט אָפֿט די לעצטע דורות אױפֿן שטח פֿון עקבתא דמשיחא, די פּיאַטעס פֿון משיח.

די פּיאַטעס זעען אױס נידעריק.

אומגעפֿילעװדיק.

װײַט פֿונעם קאָפּ.

אָבער זײ טראָגן דעם גוף.

װידער װערט דאָס נידעריקסטע אַנטשײדנדיק.

דער אַכטער קומט אַרױס פֿון די פֿיס.

ניט װײַל די פֿיס האָבן אַ גרעסערן אַנטפּלעקטן שכל װי דער קאָפּ.

נאָר װײַל דער גאַנצער מבנה דערגרײכט צום סוף די ערד דורך זײ.

דאָס איז דער סדר פֿון מלכות אין אַ גופֿישער פֿאָרעם.

דער דור װאָס איז אַמנאָענטסטן צו משיחן קען אין געװיסע אופֿנים אױסזען רוחניותדיק גראָב, און דאָך פֿאַרמאָגן אַן היסטאָרישע אױפֿגאַבע װאָס די סאַמע פֿאַרפֿײַנערטע פֿריִערדיקע דורות האָבן ניט געקענט אױספֿירן.

לעצט אין דער אַנטפּלעקטער אײגנשאַפֿט קען זײַן ערשט אין דער תכלית.

דאָס באַשיצט קעגן עליטאַריזם.

אױב די גאולה הענגט אָפּ פֿון דער נידעריקסטער װעלט, זײַנען פּשוטע ייִדן געװאַלדיק װיכטיק.

דער מענטש װאָס װײסט װײניק און טוט אַ מצװה.

דאָס קינד װאָס גיט אַ מטבע.

דער אַלטער מענטש װאָס זאָגט תהילים.

דער אַרבעטער װאָס מאַכט אַן ערלעכן געשעפֿטלעכן באַשלוס.

די משפּחה װאָס צינדט ליכט.

דער ייִד װאָס אַנטדעקט אײן מצװה נאָך יאָרצענדליקער.

פֿון די דאָזיקע װערט דער אַכטער געבױט.

די גאולה קען ניט געהערן בלױז אַ שכליותדיקער אַריסטאָקראַטיע, װײַל די דירה איז אונטן.

און די לעצטע ראִיה קען אױך ניט איגנאָרירן די מענטשהײט.

די נבֿיאים רעדן ברײט.

די אומות לערנען.

שװערדן װערן אַקער־אײַזנס.

דאָס װיסן פֿאַרשפּרײט זיך.

די רופֿונג פֿון ישראל דערגרײכט אַרױס ניט דורך פֿאַרשװינדן נאָר דורך דערפֿולונג.

דער אַכטער האָט דעריבער אַ בריק־אײגנשאַפֿט.

די באַזונדערע ברית װערט אַ מקור פֿאַר אַ אוניװערסאַלער ברכה.

אבֿרהמס הבֿטחה װערט רײַף.

דער ערשטער אבֿ האָט שױן געהאַלטן אין זיך אַ גלאָבאַלע צוקונפֿט.

װידער קערט זיך דער אָנהײב אום אינעם סוף.

איצט קען מען זען עטלעכע אײַנגעלײגטע דפֿוסים.

אבֿרהם הײבט אָן.

משה, דער זיבעטער, ענדיקט אַ ירידה פֿון דער שכינה.

דער אַלטער רבי הײבט אָן.

דער זיבעטער חב"ד דור טראָגט די שליחות צו דער דערענדיקונג.

משיח דערשײַנט אינעװײניק דער סימבאָליק פֿון אַכט.

עס דאַכט זיך אַז די תורה האָט הנאה צו שטעלן אָנהײבן, זיבעטע און איבערשטײַגונגען אין אַ פֿאַרהעלטעניש.

דאָס מײנט ניט אַז מען קען יעדן דפֿוס מעכאַניש גלײַכן.

אָבער דער אָפּקלאַנג איז צו װיכטיק אים צו איגנאָרירן.

דער ערשטער פֿלאַנצט.

דער זיבעטער ענדיקט.

דער אַכטער אַנטפּלעקט פֿאַר װאָס די דערענדיקונג איז װיכטיק געװען.

אַכט איז אױך אײנס.

דער אַכטער טאָג איז דער ערשטער טאָג פֿון אַ נײַער װאָך.

די אָקטאַװע קערט זיך אום צום ערשטן קלאַנג.

אַזױ טראָגט אַכט אי אַ יענער־זײַטיקײט אי אַן אָנהײב.

דאָס איז אױסערגעװײנטלעך פֿאַר משיחן.

די גאולה איז דער סוף פֿון גלות.

און דער אָנהײב פֿון עפּעס.

די דערענדיקונג פֿון דער היסטאָריע װי מיר קענען זי.

און די עפֿענונג פֿון דער היסטאָריע װי זי איז געמײנט געװען.

מען קען דעריבער רופֿן דעם ערשטן דור פֿון אַ נײַעם אופֿן װעלט־הכרה אױך דעם אַכטן.

סוף און אָנהײב פֿאַלן צונױף.

װידער אז.

פֿאַרגאַנגענהײט און צוקונפֿט רירן זיך אָן.

אַ קאָפּ הײבט אָן אַ גוף.

אַ כתר נעמט אַרום דעם קאָפּ.

אױב דער אַכטער פֿונקציאָנירט װי אַ כתר, קען ער אױך אַנטפּלעקן אַ נײַעם ראש, אַ נײַעם אָנהײב.

ניט דורך אָפּשנײַדן דעם פֿריִערדיקן קאָפּ.

דורך קרױנען אים.

דאָס גיט אַ סובטילן טײַטש דעם געדאַנק פֿון "ראש פֿונעם אַכטן טאָג".

דער אַכטער איז אי אַ שפּיץ אי אַ נײַע ריכטונג.

װאָס איז געװען אַ סוף אין אײן סיסטעם װערט אַן אָנהײב אין אַן אַנדערן.

מלכות דעליון װערט כתר דתחתון אין קבליסטישע דפֿוסים.

דאָס נידעריקסטע פֿון אײן װעלט קען װערן דער איבערגאַנג צו דער נאָענטער.

דאָס איז די אַרכיטעקטור פֿון איבערגאַנגען.

דאָס דאָזיקע קבליסטישע פֿאַרהעלטעניש איז טיף שײך.

די מלכות פֿון אַ העכערער װעלט קען פֿונקציאָנירן אין אַ פֿאַרהעלטעניש צום כתר פֿון דער נידעריקערער.

סוף און אָנהײב רירן זיך אָן.

לעצט און ערשט קושן זיך.

דער אַכטער דפֿוס קלינגט דאָס אָפּ.

דער זיבעטער דערגרײכט מלכות.

דער אַכטער עפֿנט אַ כתר־אַרטיקע איבערשטײַגונג.

דער סוף װערט אַ כתר.

דאָס איז סוף מעשה במחשבה תחילה װי אַ ספֿירותדיקע באַװעגונג.

דער לעצטער האָט זיך בסוד געקערט צום ערשטן.

די קבלה רעדט װעגן מימדים אין כתר, אַרײַנגערעכנט עתיק און אריך.

עתיק רמזט אױף אַ פֿאַרװײַטערטקײט, אױף אַן אוראַלטקײט, אױף אַ מדרגה העכער פֿונעם געװײנטלעכן אַנטפּלעקטן סדר.

אָן פּשטלעך מאַפּן אַכט אױף אײן פּרצוף, איז דער אָפּקלאַנג לערנעװדיק.

די טיפֿסטע צוקונפֿט דאַכט זיך אָפֿט "אוראַלט".

משיח אַנטפּלעקט עפּעס נײַס װאָס איז אײַנגעװאָרצלט העכער פֿון דער געװײנטלעכער רײ.

דער אַכטער איז צוקונפֿטיק װײַל ער איז ערשטיק.

די סאַמע פֿאָרגעשריטענע מדרגה איז אַן אַנטפּלעקונג פֿונעם עלטסטן רצון.

דערפֿאַר קען די גאולה זיך פֿילן גלײַכצײַטיק װי אַן אומקער און װי אַ נײַקײט.

מיר גײען פֿאָרױס צו עפּעס װאָס איז געװען פֿאַר אונדז.

די צוקונפֿט פֿון דער תורה איז קײן מאָל ניט בלױז מאָדערן.

זי איז אוראַלט.

דוד.

ירושלים.

מקדש.

נבֿואה.

ברית.

דעת השם.

און דאָך קערט זיך קײנער פֿון זײ ניט אום סתם אין אַן אַרכאַיִשער פֿאָרעם.

זײ דערשײַנען װידער אױף אַ העכערער גאַנצקײט.

דאָס איז דער סדר פֿון דער אָקטאַװע.

דער ערשטער קלאַנג קערט זיך אום.

דער זעלביקער נאָמען.

אַ העכערער רעגיסטער.

משיח איז אַן אוראַלטע צוקונפֿט.

דער אַכטער איז אַ אוראַלטע נײַקײט.

אַן אמתער חידוש האָט פּונקט די דאָזיקע פֿאָרעם.

עפּעס אומגעהערטס דערשײַנט.

און דאָך, אַז עס איז אַנטפּלעקט, זאָגט דער לײענער:

װי אַזױ האָט מען דאָס פֿריִער ניט געזען?

די דאָזיקע געפֿיל איז פֿאַרשטײט זיך ניט קײן באַװײַז פֿון אמת. די מקורות מוזן געװעלטיקן.

אָבער זי באַשרײַבט די אַסטעטיק פֿון אַ טיפֿער תורה־פֿאַרבינדונג.

דאָס נײַע קומט אַרױס פֿונעם אַלטן אָן פֿאַרלעצן עס.

דער צוגעלײגטער ראַם באַשרײַבט בפֿירוש אַזױ זײַן געװוּנטשענעם קול: געמאָסטן, יראהדיק, מבנהדיק זיכער, מיט אַ פֿאַרװוּנדערונג װאָס קומט פֿון פּינקטלעכקײט און פֿון זען עפּעס װאָס איז לאַנג געלעגן פֿאַר די אױגן.

דאָס איז דער ריכטיקער אופֿן צו רעדן װעגן דעם אַכטן.

ניט אױסשרײַען אַ גילוי.

אַנטפּלעקן אַן אַרכיטעקטור.

װײַל דער משיחישער האָריזאָנט איז פֿאַרבונדן מיט אַ פֿאַרברײטערטן תורה־װיסן, איז דאָ אַ נסיון צו אַן אומבאַגרינדעטער נײַקײט.

די פֿאַרריכטונג איז ביטול.

יעדער חידוש מוז װיסן װוּ ער ענדיקט זיך און װוּ דער מקור הײבט זיך אָן.

אַ פּסוק איז אַ פּסוק.

אַ מאמר איז אַ מאמר.

אַן אָפּגעלערנטע פֿאַרבינדונג זאָל מען רופֿן אָפּגעלערנט.

דאָס שװאַכט ניט אָפּ די שאַפֿערישקײט.

עס רײניקט זי.

דער אַכטער האָט װאָס צו מורא האָבן ניט פֿון דורכזיכטיקײט.

אױב די פֿאַרבינדונג איז שײן, קען זי ערלעך שטײן װי אַ חידוש.

אױך דאָ דאַרף מען אַ װאָרענונג.

דער סימבאָלישער באַניץ פֿון צאָלן אין דער תורה איז ניט קײן רשות צו מאַכן פֿון יעדער דערשײַנונג פֿון 8 אַ נבֿואה.

צאָלן האָבן קאָנטעקסטן.

אַכט אין פֿאַרשײדענע מקורות קען טראָגן פֿאַרבונדענע אָבער באַזונדערע טײַטשן.

דער כוח פֿון דעם מאמר ליגט ניט אין אַ צופֿעליקער איבערחזרונג נאָר אין צונױפֿקומענדיקע תורה־מבנים:

ברית אױפֿן אַכטן טאָג.

שמיני אינעם משכן.

שמיני עצרת.

דער כינור פֿון אַכט נימין.

משיח צװישן די אַכט נסיכים.

די חסידישע לערנונג װעגן אַכט העכער פֿונעם זיבנפֿאַכן נאַטירלעכן סדר.

די דאָזיקע שאַפֿן אַ לעגיטימע סימבאָלישע קאָנסטעלאַציע.

און װײַטער פֿון דעם בלײַבט די ענװה.

זיבן איז אַ פֿולער זאַץ.

אַכט איז די שטילקײט נאָכן זאַץ, אין װעלכער דער טיפֿערער טײַטש װערט זעעװדיק.

זיבן איז אַן אַרכיטעקטור.

אַכט איז אַ באַװױנען.

זיבן איז אַ דין.

אַכט איז דער תענוג װאָס דער דין האָט געהיט.

זיבן איז דאָס כלי.

אַכט איז די נוכחות.

זיבן איז די רײַזע.

אַכט איז דער רגע װען מען פֿאַרשטײט פֿאַר װאָס די רײַזע האָט זיך ניט געקענט ענדיקן ערגעץ אַנדערש.